Θεωρητική προσέγγιση του 'Λόγω Ψυχής'

Η συστημική προσέγγιση σήμερα

Η συστημική προσέγγιση, που αρχικά ταυτιζόταν με την οικογενειακή θεραπεία και τις οικογενειακές συνεδρίες, αποτελεί σήμερα ένα εργαλείο για την αντιμετώπιση κάθε είδους ψυχολογικών δυσκολιών ή δυσκολιών στις σχέσεις μέσω ατομικών, ομαδικών και οικογενειακών συνεδριών.

Η συστημική προσέγγιση αναπτύχθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950, αρχικά για να προσφέρει ένα θεωρητικό πλαίσιο στην θεραπεία με οικογένειες. Την εποχή εκείνη η ριζοσπαστική οπτική της μετατόπισε το κέντρο βάρους από το άτομο στις σχέσεις. Τα συμπτώματα έπαψαν να θεωρούνται «ατομικές υποθέσεις» και άρχισαν να θεωρούνται «υποθέσεις της οικογένειας». Από τότε ως σήμερα η συστημική οπτική αξιοποιήθηκε και αξιοποιείται πολλαπλώς για να συνδυάσει και να συνθέσει ιδέες από άλλες θεωρίες και θεραπευτικές προσεγγίσεις, φιλοσοφικά ρεύματα και σύγχρονα ερευνητικά ευρήματα.

Οι σύγχρονοι συστημικοί θεραπευτές δίνουν έμφαση τόσο στο νοητικό όσο και στο συγκινησιακό μέρος της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας. Με τη συμβολή των ερευνητών, έχουν αντιληφθεί ότι η θεραπευτική σχέση είναι ο σημαντικότερος παράγοντας αλλαγής, μετά το προσωπικό κίνητρο. Δείχνουν μεγάλο σεβασμό στους ανθρώπους, αναγνωρίζουν τις δυνατότητες τους και ενθαρρύνουν τα υγιή τους κομμάτια να αναπτυχθούν, δίνοντας μικρότερη έμφαση στις δυσκολίες και τη ‘δυσλειτουργία’ τους. Επίσης, χωρίς να παραγνωρίζουν τη σημασία των οικογενειακών σχέσεων, στρέφουν το βλέμμα τους και στις ατομικές εμπειρίες και τα πρώιμα παιδικά βιώματα, προσπαθώντας να κατανοήσουν περισσότερα για το πώς αναπτύχθηκε η κάθε ξεχωριστή προσωπικότητα. Παράλληλα, δίνουν εξίσου σημασία στις επιρροές του κοινωνικού περιβάλλοντος και της κουλτούρας ως καθοριστικούς παράγοντες κατασκευής νοημάτων άρα και προβλημάτων. Υιοθετούν την άποψη ότι οι άνθρωποι κατασκευάζουν τις αλήθειες τους μέσα από τη γλώσσα και ότι προσπαθούν να δώσουν νόημα στις εμπειρίες τους μέσα από τις αφηγήσεις τους. Για το λόγο αυτό ακούν πολύ προσεκτικά τόσο το τι λένε οι άνθρωποι όσο και το πώς μιλούν για αυτό που τους απασχολεί.

Εμπλουτίζοντας τη συστημική ψυχοθεραπεία

Η προσέγγιση στο Ινστιτούτο ‘Λόγω Ψυχής’  SANE – System Attachment Narrative Encephalon ® εμπλουτίζει τη συστημική ψυχοθεραπεία με τη θεωρία του συναισθηματικού δεσμού, με τις βασικές παραδοχές της αφηγηματικής ψυχολογίας, καθώς και με τα συναφή ευρήματα από τον τομέα των νευροεπιστημών για τον εγκέφαλο.

Η θεωρία του συναισθηματικού δεσμού (attachment) του John Bowlby, όπως έχει εξελιχθεί σήμερα μέσα από ερευνητικές μελέτες και παρατηρήσεις, προσφέρει μια αναπτυξιακή θεωρία για τον τρόπο που αναπτύσσεται η προσωπικότητα και για τα αίτια των μετέπειτα δυσκολιών που σχετίζονται με την οικογενειακή δυναμική, χωρίς να ενοχοποιεί την οικογένεια. Διαπιστώνει τα διαγενεολογικά μοτίβα που συντηρούν τη συναισθηματική ανασφάλεια των παιδιών και τον τρόπο που αυτή η ανασφάλεια επηρεάζει τις κατοπινές ενήλικες σχέσεις.

Κλειδί για τη μεταβίβαση μοτίβων συναισθηματικής ασφάλειας-ανασφάλειας από το γονιό στο παιδί αποτελεί η αφήγηση εμπειριών και ο βαθμός συγκρότησής της. Μεγάλη σημασία για το βαθμό συγκρότησης έχει το κατά πόσο ο γονιός είναι σε επαφή με τα συναισθήματά του. Η εικόνα του εαυτού συγκροτείται μέσα από αφήγηση ιστοριών και διάλογο με τους γονείς ο οποίος εσωτερικεύεται. Ο εαυτός μας αποτελεί μια αυτοβιογραφική αφήγηση η οποία εξελίσσεται παράλληλα με έναν εσωτερικό διάλογο μεταξύ πολλών φωνών μας που συνυπάρχουν. Το ποια φωνή (αυστηρή, τρυφερή) θα επικρατήσει καθε φορά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις πρώιμες εμπειρίες μας στο πραγματικό διάλογο με τους γονείς μας αλλά και κατοπινές εμπειρίες μας με σημαντικούς άλλους. Η σημασία μιας μετα-φωνής πιο συμπονετικής, η οποία αφήνει χώρο αλλά και συντονίζει τις διάφορες φωνές αποτελεί αντικείμενο πρόσφατων ερευνών στο Ινστιτούτο μας.

Τα ευρήματα των νευροπιστημών για τον εγκέφαλο, το πολυπλοκότερο γνωστό σύστημα, τονίζουν την αποτύπωση των πρώιμων αλλά και των κατοπινών εμπειριών μας, θετικών και αρνητικών στα νευρωνικά μας κυκλώματα. Οι ερευνητές δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στη σημασία των πρώιμων συναισθηματικών δεσμών, αλλά και στη σημασία της αφήγησης ως το μέσο επιρροής και αλλαγών στην ανάπτυξη του εγκεφάλου μας. Ο εγκέφαλος συνεχίζει να πλάθεται σε αρκετά μεγάλο βαθμό και στην κατοπινή ζωή, και μπορεί να αναπτυχθεί προς ευεργετική κατεύθυνση μέσα από επανορθωτικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, όπως αυτές που προσφέρει, στο ιδιαίτερων συνθηκών περιβάλλον της, η ψυχοθεραπεία.

Στο Ινστιτούτο συνθέτουμε τις τέσσερις βασικές έννοιες: σύστημα, συναισθηματικός δεσμός, αφήγηση και εγκέφαλος. Η σύνθεση αυτή αντλεί από τη διεθνή εμπειρία αναγνωρισμένων μελετητών και ψυχοθεραπευτών με ανάλογα ενδιαφέροντα και θεωρητικό προσανατολισμό (*). Επιτυγχάνεται δε μέσα από την προσωπική μας μελέτη, έρευνα και συγγραφή, αλλά και τη βιωματική εφαρμογή και πολύχρονη εμπειρία μας στο χώρο της ψυχοθεραπείας, της εκπαίδευσης και της εποπτείας επαγγελματιών ψυχικής υγείας.

Διαβάστε περισσότερα για το μοντέλο μας

  • Androutsopoulou, A., Bafiti, T., & Kalarritis, G. (2021/2) ‘From mind to culture’: Developing a Treatment Plan Manual for the enriched systemic psychotherapy perspective SANE-System Attachment Narrative Encephalon®. In M. Mariotti, G. Saba, & P. Stratton (Eds.), Handbook of Systemic Approaches to Psychotherapy Manuals: Integrating Research, Practice, and Training. (EFTA Series, 6th volume). Springer.
  • Androutsopoulou, A., Bafiti, T., & Kalarritis, G. (2014). The enriched systemic perspective SANE- System Attachment Narrative Encephalon: Selected training guidelines for clinical practice.  Human Systems. The Journal of Therapy, Consultation and Training, 25, 2, 161 – 176.
  • Androutsopoulou, A., Bafiti, T., Kallaritis, G. (2025). Who is to gain from Virginia Woolf? Psychobiography as a creative tool in psychotherapy training. On Mariotti, M., Loriedo, C., Saba, G., Sluzki, C., Stratton, P. (Eds.) (2025). Evidence and creativity in systemic and relational psychotherapy. Franco Angeli Publ. [In Italian-English version available].
  • Androutsopoulou, A. (2014). ‘Many inner authors’: Practical comprehension of the “polyphonic self” in psychotherapy training. Systemic Thinking & Psychotherapy, 5, Retrieved from http://hestafta.org/ [in English and Greek]
  • Bafiti, T., Androutsopoulou, A., Kalarritis, G. (2018). ‘From four perspectives’: The enriched systemic model SANE-System Attachment Narrative Encephalon. In P. Assimakis (Ed.) Contemporary psychotherapies in Greece. Athens: Assimakis [in Greek].
  • TEDxChania (2015, October). Georgios Kalarritis: What is the job of a psychotherapist? or “When I grow up I want to be a psychotherapist” [in Greek] [Video file]. Retrieved from https://www.youtube.com/watch?v=IoMRQfUM45g